Historia Tarnkowej

Powstanie osady

Przy prastarym szlaku handlowym łączącym od pradziejów Głubczyce z Prudnikiem (przez Osoblahę i Dytmarów) przycupnęła maleńka osada leśna, nietypowa na ogólnie bezleśnym terenie. Wszystko wskazuje na to, że Tarnkowa powstała z woli zarządu miasta Głubczyce jako osada robotników leśnych, prawdopodobnie po wojnie trzydziestoletniej (ok. 1650 r.).

Robotnicy otrzymali działki ziemi pod uprawę i pod zabudowę — łącznie zaledwie 88 hektarów. Nigdy nie była to wieś bogata. Osada ta zawsze była mała — przy końcu XVIII wieku żyło w niej 87 ludzi, sto lat później 129, a przed wybuchem II wojny światowej 135.

Pierwsza wzmianka — 1690

Tarnkowa wzmiankowana po raz pierwszy w 1690 roku miała zaledwie 12 zagrodników i sołtysa. Dawna nazwa niemiecka: Trenkau (lub w urzędowych dokumentach Trenke / Trinke).

Według Henryka Borka nazwa wsi wywodzi się od nazwy osobowej „Tarnek" (porównaj Tarnów). Prof. Drzażdżyński przypuszczał, że od czeskiego nazwiska „Trnka" (cierń). Robert Hofrichter kojarzył nazwę z wyrazem niemieckim „trinken" (pić) — twierdził, że w miejscowej gwarze nazywano ją „Trenke" lub „Trinke". — Jan Mruk, „Tarnkowa i okolice", Głos Głubczyc 1994

Barokowa kaplica (1773)

Jedyny i ładny zabytek architektoniczny to barokowa kaplica murowana z 1773 roku, zbudowana z fundacji sołtysa Blaschke, w miejsce poprzedniej z 1638 roku. Patronują kaplicy dwaj święci: Filip i Jakub.

Kaplica jest zwrócona frontem ku wschodowi. Murowana, otynkowana, prostokątna, z półkolistym zamknięciem od zachodu. Wnętrze nakryte sklepieniem kolebkowym z lunetami. Elewacja frontowa ujęta dwoma pilastrami kompozytowymi. Dach siodłowy, na nim wieżyczka drewniana nakryta dachem namiotowym z latarnią.

W roku 1889 zafundowano kaplicy fisharmonię, a kilka lat później nowy ołtarz. Kaplica jest zabytkiem od 1964 roku. Na niedzielną mszę oprócz mieszkańców Tarnkowej przychodzą również mieszkańcy pobliskiego Sławoszowa. Tarnkowa należy do parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Pomorzowicach.

Winiarnia Münzera i „tranzyt czeski"

W pobliżu wsi przebiega granica państwowa z Czechami, która w latach 1742–1957 w dwóch miejscach w odległości 350 m przecinała szosę łączącą Tarnkową z miastem. Jadąc z Głubczyc czy do Głubczyc, korzystało się z konieczności z „tranzytu czeskiego" na długości 350 m.

Ten fenomen graniczny pochodził stąd, że przy tej drodze stała słynna stara winiarnia Münzera i z jakichś powodów musiała pozostać przy Austrii (potem Czechach) — drogi tej nie przenoszono, bo winiarnia musiała być łatwo dostępna dla podróżnych. Dopiero po II wojnie światowej została rozebrana. W roku 1957 granicę państwową odsunięto w pola.

Winiarnia została założona w 1745 roku, a jej właścicielem był Richard Münzer. Było to ulubione miejsce wycieczkowe głubczycan. Właściciel winiarni chlubił się tym, że tu krzepili się winem i dobrym piwem nawet królowie.

Karczma i sklep (1902)

Naprzeciw kaplicy stoi okazały dwupiętrowy budynek, na którego szczycie fasady można jeszcze odczytać rok budowy — 1902. Przed wojną mieściła się w nim karczma (Gaststätte) i sklep spożywczy. Było to wówczas typowe dla wsi Śląska Opolskiego — większość nawet bardzo małych miejscowości posiadała wtedy sklep i karczmę.

Życie towarzyskie na wsi skupiało się wówczas w karczmie, pełniącej jednocześnie rolę gospody i zajazdu, lokowanej przy drodze wjazdowej. Obok kaplicy znajdował się staw, który należał do karczmy.

Babcia opowiadała mi, iż nazwa Trenkau pochodzi właściwie od niemieckiego słowa „trinken" (pić), gdyż podróżujący bursztynowym szlakiem w kierunku bramy morawskiej handlarze poili w Tarnkowej w zajeździe konie. — Wspomnienia autora bloga Tarnkowa-Trenkau

Zaraz po wojnie w 1945 roku utworzono w tym budynku obóz jeniecki — miejsce odosobnienia, w którym zamknięto lokalną ludność niemiecką, w tym panią Elisabeth Babel, chyba już ostatnią żyjącą byłą mieszkankę Tarnkowej z czasów przed II wojną światową. Po wojnie, w wieku 16 lat, została ona wysiedlona razem z 5-letnim bratem do Niemiec.

Krzyże przydrożne

Krzyże przydrożne i kapliczki to pomniki sakralnej kultury, które są zarazem świadkami i pamiątką dziejów. Krajobraz Górnego Śląska jest nimi bogato ozdobiony. Można w nich dostrzec przenikanie się różnych kultur europejskich — polskiej, niemieckiej i czeskiej.

W Tarnkowej znajdziemy cztery krzyże przydrożne. Pierwszy z nich, jadąc od strony Głubczyc, znajduje się przed lokalnym cmentarzem. Na tablicy krzyża widnieją dwujęzyczne napisy, niemieckie i polskie.

Krzyże stawiano w miejscach ważnych, znaczących dla ludzi — przy kościele, w centrum osady, na początku lub końcu zabudowań wsi, na rozstajnych drogach, gdzie żegnano odchodzących, w miejscu gdzie znaleziono kości ludzi dotkniętych zarazą lub w miejscach potyczek wojsk napoleońskich i szwedzkich.

Wilcze Stawy

Wilcze Stawy to miejsce w lesie miejskim oddalone zaledwie ok. 1,5 km od Tarnkowej. Były tam stawy z figurą wilczycy i grotą ze źródełkiem — dla dzieci była to największa atrakcja. Wzdłuż lasu z Tarnkowej to tylko pół godziny spacerem.

Przed wojną, podobnie jak winiarnia Münzera, było to ulubione miejsce wycieczkowe okolicznej ludności. Były tam połączenia omnibusowe (autobusowe) oraz kolejowe z Głubczyc. Jedna restauracja na górce przyjmowała licznych gości, po stawach pływały kajaki, ludzie spacerowali alejami i dróżkami leśnymi.

Las i wspomnienia

Las otaczający Tarnkową stanowi szczątkową postać dawnej sudeckiej puszczy, pokrywającej dawniej północne stoki Jesioników, sięgającej po rejon Królowego i Bernatowa. Z szosy koło Sławoszowa dojrzeć można masywy leśne schodzące z gór w doliny po czeskiej stronie.

Leśne maliny z lasu koło Tarnkowej — były małe, ale takie słodkie, niezapomniany smak. Trzeba się było nieźle nachodzić, by nazbierać kilkulitrową bańkę, ale było warto. Jako dziecko do lasu chodziłem z dziadkami bardzo często — z babcią na maliny i grzyby, a z dziadkiem na długie spacery. Przynosiliśmy wtedy pełne kosze zajączków, prawdziwków czy opieniek. Grzyby były potem marynowane, suszone, a część zjadana z jajecznicą od razu. — Wspomnienia autora bloga Tarnkowa-Trenkau (2012)

Oś czasu

Wybrani mieszkańcy — rok 1940

Poniżej fragment listy mieszkańców Tarnkowej (Trenkau) z roku 1940 na podstawie księgi adresowej powiatu głubczyckiego.

Nazwisko	Imię	Zawód	Nr domu
Höflich	Adolf	Rolnik	2
Fuchs	Florian	Rolnik	3
Naß	Otto	Rolnik	4
Patermann	Ernst	Rolnik	5
Schwentek	Josef	Rolnik	6
Seidel	Alfred	Stolarz	8
Reisch	Adolf	Nauczyciel	1
Baron	Leo	Asystent celny	1
Poppe	Richard	Rolnik	9
Franke	Franz	Rolnik	12
Babel	Oswald	Rolnik	21
Frömel	Adolf	Rolnik	22
Tillmann	Friedrich	Pracownik poczty	20

Źródło: Adressbuch der Stadt und des Kreises Leobschütz 1940

Powrót do strony głównej